Wieczna zmarzlina w Alpach Szwajcarskich topnieje w alarmującym tempie. Potwierdzają to najnowsze badania przeprowadzone przez szwajcarskich naukowców z Uniwersytetu w Zurychu oraz Szwajcarskiego Instytutu Badań nad Śniegiem i Lawinami (SLF). Wyniki, opublikowane 24 czerwca 2025 roku, wskazują na znaczne zmiany w strukturze górskich ekosystemów, które mogą mieć poważne konsekwencje dla stabilności stoków i bezpieczeństwa w regionie.
Przyspieszone topnienie w wysokich partiach Alp
Badania wykazały, że wieczna zmarzlina, czyli grunt pozostający w stanie zamarznięcia przez co najmniej dwa kolejne lata, topnieje nawet na wysokościach powyżej 3000 m. Między innymi na stokach Matterhornu i Jungfrau odnotowano gwałtowny wzrost temperatur gruntu, co prowadzi do destabilizacji skał i zwiększonego ryzyka osuwisk. Doktor Ines Lehner z Uniwersytetu w Zurychu, główna autorka badania, podkreśla, że topnienie jest napędzane przez globalne ocieplenie, które w Alpach postępuje szybciej niż średnia światowa.
Historyczne dane i monitorowanie PERMOS
Szwajcaria jest pionierem w badaniach nad wieczną zmarzliną. Najdłuższe na świecie pomiary górskiej zmarzliny rozpoczęto w 1987 roku na Piz Corvatsch w Alpach Wschodnich. W 200 roku założono sieć monitorującą PERMOS. Dane z ostatnich dwóch dekad wskazują na stały wzrost temperatur zmarzliny, spadek zawartości lodu w gruncie oraz przyspieszenie ruchów lodowców skalnych. W 2022 roku, podczas wyjątkowo gorącego lata, odnotowano rekordowe temperatury zmarzliny na wielu stanowiskach, a warstwa aktywna, która topnieje latem, osiągnęła niespotykaną wcześniej grubość.
Metody badawcze
Naukowcy wykorzystali zaawansowane techniki, takie jak pomiar temperatur gruntu za pomocą czujników umieszczonych w odwiertach na głębokości do 20 metrów, oraz analizę danych satelitarnych. Obserwacje prowadzono w kluczowych lokalizacjach, takich jak Matterhorn, Eiger i Piz Bernina. Dane z lat 2015–2025 pokazują, że warstwa wiecznej zmarzliny zmniejszyła się o 15–20% w niektórych rejonach, a w innych stała się całkowicie niestabilna. Pomiary wskazały również, że w niektórych miejscach grunt, który wcześniej pozostawał zamarznięty przez cały rok, teraz rozmraża się latem.
W 2024 roku szwajcarscy naukowcy z Uniwersytetu we Fryburgu, pod kierownictwem profesora Christiana Haucka, opracowali przełomową metodę pomiaru utraty lodu w wiecznej zmarzlinie. Technika ta, oparta na pomiarach oporności elektrycznej gruntu, pozwala na uzyskanie trójwymiarowego obrazu zmarzliny i określenie ilości lodu w dużych obszarach. Pomiary na stokach Stockhorn w kantonie Valais wykazały, że między 2015 a 2022 rokiem zmarzlina w tym regionie straciła około 15% lodu. Metoda ta ma zastosowanie nie tylko w Alpach, ale również w Arktyce.
Skutki dla Alp
Topnienie wiecznej zmarzliny ma dalekosiężne skutki. Przede wszystkim destabilizuje ono stoki górskie, zwiększając ryzyko osuwisk i lawin skalnych. Przykładów niestety nie brakuje. Osuwisko na Pizzo Cengalo w 2017 roku zmiotło część wioski Bondo, zabijając osiem osób. W 2023 roku doszło do dużego osuwiska na stokach Eigeru. Zupełnie niedawno potężna lawina lodu, błota i skał zasypała malowniczą szwajcarską wioskę Blatten [zobacz film].
Zmiany te wpływają również na infrastrukturę – kolejki linowe, schroniska i szlaki turystyczne stają się mniej bezpieczne. Według badań Szwajcarskiego Klubu Alpejskiego (SAC), ponad jedna trzecia z 152 schronisk górskich w Alpach Szwajcarskich może utracić stabilność z powodu rozmrażania gruntu. Dodatkowo, 56 schronisk znajduje się na terenach bogatych w zmarzlinę, co zwiększa ryzyko uszkodzeń fundamentów. Problem dotyczy również kolejek linowych i barier przeciwlawinowych, które wymagają kosztownych modernizacji, jak np. nowa betonowa podstawa dla kolejki Gemsstock w kantonie Uri.
Wpływ na bioróżnorodność i klimat
Topnienie wiecznej zmarzliny w Alpach uwalnia uwięzione w lodzie mikroorganizmy, które mogą wpływać na lokalne ekosystemy. Badania na stanowisku Muot-da-Barba-Peider w Szwajcarii wykazały obecność różnorodnych bakterii i grzybów, w tym gatunków przystosowanych do subzerowych warunków. Ponadto rozmrożona zmarzlina uwalnia gazy cieplarniane, takie jak metan, co może dodatkowo napędzać zmiany klimatyczne.
Perspektywy na przyszłość
Naukowcy ostrzegają, że bez natychmiastowych działań na rzecz ograniczenia emisji gazów cieplarnianych proces topnienia wiecznej zmarzliny będzie się nasilał. Doktor Lehner podkreśla, że konieczne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć dynamikę tych zmian i opracować strategie adaptacyjne dla społeczności alpejskich. Proponowane rozwiązania obejmują monitorowanie stoków w czasie rzeczywistym oraz wzmocnienie infrastruktury w zagrożonych obszarach.
*
Badania szwajcarskich naukowców potwierdzają dramatyczne zmiany w Alpach Szwajcarskich spowodowane topnieniem wiecznej zmarzliny. Wyniki podkreślają pilną potrzebę działań na rzecz ochrony tego unikalnego ekosystemu i zapewnienia bezpieczeństwa w regionie.
Źródła: Altitude News, swissinfo.ch, permos.ch, SAC
