Mateusz Waligóra zakończył wyprawę „Gdzie skrzypi mróz”, przechodząc trzy legendarne trasy na dalekiej Północy: Finnmarksviddę w Norwegii, szwedzki Szlak Królewski (Kungsleden) oraz norweski płaskowyż Hardangervidda. W ciągu ponad miesiąca marszu na nartach doświadczył skrajnie różnych warunków — od mrozów sięgających –30°C po dodatnie temperatury i deszcz za kołem podbiegunowym. Zarówno on sam, jak i miejscowi, podkreślają, że takiej zimy nie pamiętają.
***
Pierwszym etapem wyprawy była Finnmarksvidda w północnej Norwegii — rozległy płaskowyż, który Waligóra przemierzał samotnie, mierząc się z temperaturami spadającymi poniżej –30 stopni Celsjusza.
Kilkanaście dni później warunki zmieniły się diametralnie. Podczas marszu szwedzkim Szlakiem Królewskim (Kungsleden), który pokonywał wspólnie z Ryszardem Jakubowskim, zimowa aura ustąpiła miejsca dodatnim temperaturom, silnemu wiatrowi i opadom mokrego śniegu.
— Ta podróż naprawdę nas zaskoczyła. Nie spodziewaliśmy się, że zimą, za kołem podbiegunowym, będzie padał śnieg z deszczem. Kogo byśmy nie spotkali na szlaku czy w okolicach schronisk, każdy powtarzał to samo: marcowe ciepło jest w tym roku wyjątkowo dziwne. Niektórzy mówili, że takiego sezonu jeszcze nie pamiętają — relacjonował Waligóra.
Zobacz:
Warunki pogodowe oraz zagrożenie lawinowe zmusiły podróżników do rezygnacji z próby wejścia na Kebnekaise. Historia tej góry jest jednocześnie opowieścią o zmianach klimatu — południowy, lodowcowy szczyt Kebnekaise (Sydtoppen) w ciągu ostatnich 50 lat stracił około 24 metrów grubości i w 2018 roku przestał być najwyższym punktem Szwecji na rzecz skalistego Nordtoppen.
— Łatwo w takich sytuacjach pomylić pogodę z klimatem. To dwa różne zjawiska, choć w debacie publicznej często używa się ich wymiennie — podkreśla Waligóra.
Trzecim i ostatnim etapem wyprawy była Hardangervidda — legendarny norweski płaskowyż i drugie największe pustkowie Europy. To miejsce, w którym do swoich polarnych wypraw przygotowywali się m.in. Roald Amundsen, Fridtjof Nansen czy Ernest Shackleton. Dla Waligóry był to powrót po 10 latach.
— Widzę kolosalną różnicę. W okolicach Finse są miejsca, gdzie dekadę temu śnieg sięgał o dwa metry wyżej. Dziś widać odsłonięte skały, porosty i mchy. Śniegu jest po prostu mało — mówi podróżnik.
Po zakończeniu całej trasy Waligóra podkreśla, że wyprawa była nie tylko wyzwaniem, lecz także doświadczeniem, które pozwoliło mu zobaczyć Arktykę w pełnym spektrum jej gwałtownych przemian:
— To była wspaniała przygoda, która w większości momentów szła jak po sznurku, bo zaprocentowało doświadczenie i wiedza.
Choć wcale tak nie musiało być. Temperatury poniżej –30 stopni Celsjusza i niewiarygodne zorze polarne w norweskiej Laponii. Ogromna odwilż i mokry śnieg po kolana oblepiający wszystko w jej szwedzkiej części. Porywiste wiatry i śnieżne zadymki na Hardangervidda w 130. rocznicę przejścia jej przez Roalda Amundsena. To wszystko złożyło się na pełen obraz tej wędrówki.
Jak to wszystko podsumować w jednym zdaniu?
—Nie sposób – przyznaje Waligóra. — Niech wystarczy zatem powiedzenie, że to, co wydarzyło się i wydarza się w Arktyce, nie zostaje w Arktyce. Ma i będzie miało wpływ na naszą przyszłość. Co z tym zrobimy? Czy coś możemy? I czy chcemy coś robi? Wiem, że będę tu wracał już co roku. Może razem z wami? W ramach Polaris Explorers razem z Łukaszem Superganem już niebawem będziemy zabierać was na sanki. Dopóki skrzypi mróz.
Jak przełożyć na konkrety to, co Waligóra zobaczył w Arktyce? Partnerem Merytorycznym wyprawy był Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy w ramach Kampanii informacyjno-edukacyjnej #ZatrzymajKlimat dofinansowanej ze środków NFOŚiGW. Dzięki tej współpracy w trakcie wyprawy wpisy w mediach społecznościowych Waligóry zawierały eksperckie komentarze dotyczące zmian klimatu i dezinformacji klimatycznej. We współpracy z IOŚ – PIB powstaje również kilkuodcinkowy podcast.
— To, co dzieje się dziś w Arktyce, wpływa na cyrkulację atmosferyczną i może sprzyjać ekstremalnym zjawiskom pogodowym także w Polsce — mówi dr Kinga Kulesza z Zakładu Modelowania Atmosfery i Klimatu IOŚ PIB.
Weźmy choćby zmiany pokrywy śnieżnej — mają one istotne znaczenie dla klimatu.
— Zanik śniegu i lodu obniża albedo, czyli zdolność powierzchni Ziemi do odbijania promieniowania słonecznego. Ciemniejsze powierzchnie pochłaniają więcej energii, co prowadzi do dalszego wzrostu temperatur — tłumaczy mgr Anna Romańczak z Zakładu Monitorowania Środowiska IOŚ PIB. — W Arktyce proces ten zachodzi szczególnie szybko i uruchamia reakcję łańcuchową, m.in. poprzez rozmarzanie wiecznej zmarzliny i emisję gazów cieplarnianych.
Integralną częścią projektu Waligóry jest również podcast powstający we współpracy z IOŚ PIB, w którym eksperci opowiadają o historii polarnej eksploracji i współczesnych mechanizmach zmian klimatu.
— W ciągu jednego miesiąca przeszedłem przez trzy zupełnie różne światy. To nie są abstrakcyjne wykresy, ale realne zmiany, które widać pod nartami — kończy Waligóra.
Źródło: Mat. prasowe – Mateusz Waligóra
***
Mateusz Waligóra – specjalista od wyczynowych wypraw w najbardziej odludne miejsca planety. Jako pierwszy człowiek w historii przeszedł samotnie największą pustynię Azji – mongolską Gobi, a potem przejechał ją na rowerze w zimie. Na nartach przeszedł Grenlandię oraz samotnie dotarł do bieguna południowego bez wsparcia z zewnątrz. Jest jedynym Polakiem, który zdobył Mount Everest z poziomu morza. Członek The Explorers Club.
Mateusz Waligóra należy do grona ekspertów Outdoor Magazynu. Swoimi radami, wraz z innymi doświadczonymi podróżnikami, dzieli się w tym cyklu poradników:
