Ku własnemu zaskoczeniu i „o zgrozo” odkryliśmy, że część popularnej wiedzy na temat zasad bezpieczeństwa podczas burzy w terenie jest przestarzała albo błędna! Wiele zasad przekazywanych od lat przez środowiska outdoorowe, harcerstwo czy kursy survivalowe nie znajduje potwierdzenia w aktualnej wiedzy ekspertów. Postanowiliśmy zgłębić ten ważny temat!
***
Spis treści
- 1 Najważniejsze wnioski z poniższego artykułu:
- 2 Mit 1. Czy pozycja przeciwpiorunowa działa?
- 3 Mit 2. Czy karimata chroni przed piorunem?
- 4 Mit 3. Jak daleko uderza piorun?
- 5 Mit 4. Czy metal przyciąga pioruny?
- 6 Zasada potwierdzona 1: leżenie na ziemi zwiększa zagrożenie
- 7 Zasada potwierdzona 2: stanie pod drzewem może być gorsze niż stanie na otwartej przestrzeni
- 8 Zasada potwierdzona 3: namiot nie chroni przed piorunem
- 9 Zasada potwierdzona 4: jaskinie i skalne przewieszki to zły pomysł
- 10 „Gorączka podszczytowa” i ważna uwaga na koniec
Najważniejsze wnioski z poniższego artykułu:
- nie polegaj na pozycji ciała jako metodzie ochrony,
- uciekaj do niższego terenu ,
- unikaj wysokich i odizolowanych obiektów,
- szukaj jednolitego drzewostanu ,
- sprawdzaj prognozy pogody i odpowiednio planuj trasy ,
- większość zagrożeń wynika z błędnych decyzji człowieka.
Ten artykuł obala popularne mity – jeśli szukasz praktycznych zasad, zobacz nasz poradnik ‘burza w górach co robić’ i inne:
- Nasz aktualny poradnik „Bezpieczeństwo podczas burzy”
- ABC bezpieczeństwa latem
- „Poradnik ekspertów OM” – cykl poświęcony trekkingom długodystansowym
Mit 1. Czy pozycja przeciwpiorunowa działa?
Do niedawna jedna z podstawowych zasad mówiła, że w sytuacji bez wyjścia, w otwartym terenie lub niepewnym schronieniu należy przyjąć pozycję przeciwpiorunową, która w skrócie wygląda tak:
- kucnij lub usiądź na plecaku,
- zminimalizuj kontakt z ziemią,
- stopy razem, by nie doszło do przepływu prądu pomiędzy nogami,
- klatka piersiowa przy kolanach,
- umieść dłonie za głową i pochyl się do przodu.
Według najnowszych opinii ekspertów nie ma dowodów na to, że pozycja przeciwpiorunowa działa. Nie zmniejsza realnie ryzyka porażenia. Wiele organizacji nadal jej uczy mimo braku skuteczności. Jednak Dr Ron Holle z amerykańskiego Lightning Safety Council mówi wprost:
Pozycja przeciwpiorunowa jest zupełnie bezużyteczna.
Potwierdza to również Dr Kristin Calhoun z National Severe Storms Laboratory:
Krąży mnóstwo spekulacyjnego rodzaju porad w stylu: ‘przypuszczam, że to mogłoby zadziałać’. Ale ja mam szafkę z dokumentacją zawierającą około 5000 przypadków ludzi zabitych albo ranionych przez pioruny co pozwala mi jasno stwierdzić: żadna z metod typu ‘wydaje mi się, że to powinno działać’ nie działa.
Z najnowszych zaleceń wynika jasno, że w czasie burzy należy przede wszystkim szukać niższego terenu i bezpieczniejszego miejsca.
Dr Calhoun potwierdza:
Gdyby burza złapała mnie pośrodku otwartego pola, nie kucałbym czekając bezczynnie na pioruny. Po prostu uciekałbym i równocześnie szukał schronienia.
Amerykańska organizacja National Outdoor Leadership School, która przez lata promowała pozycję przeciwpiorunową, również zmieniła zdanie. Dzisiaj podkreślają fundamentalną zasadę:
Żadna pozycja ciała czy schronienie nie daje realnego bezpieczeństwa poza budynkiem lub metalowym pojazdem.
Mit 2. Czy karimata chroni przed piorunem?
Stanie, siedzenie czy kucanie na karimacie nie ma realnego wpływu na bezpieczeństwo podczas burzy. Podobnie jak w przypadku kucania czy siedzenia na plecaku – szkoda czasu na rozkładanie maty, lepiej szukać bezpieczniejszego miejsca.
Mit 3. Jak daleko uderza piorun?
Bardzo popularne i niebezpieczne założenie: burza jest jeszcze daleko, mamy czas… Jak podkreślają naukowcy, piorun może uderzyć nawet wtedy, gdy burza jest oddalona o 15 km.
Dodatkowo, jak wynika ze statystyk, pierwsze wyładowania bywają najbardziej śmiertelne. Ludzie zaczynają zazwyczaj reagować za późno – dopiero, gdy zaczyna padać. A do wyładowań może dojść znacznie wcześniej! Zasięg piorunów może być bardzo daleki, a pierwsze wyładowanie może nastąpić, zanim ktokolwiek podejmie jakiekolwiek działania.
Mit 4. Czy metal przyciąga pioruny?
Dr Ron Holle nie ma wątpliwości:
Pioruny nie „szukają” metalu. Przyciągają je po prostu obiekty wysokie, odizolowane, samotne i szpiczaste. Nie ma znaczenia, czy są wykonane z metalu, drewna czy plastiku.
Warto jednak pamiętać, że choć metal nie przyciąga piorunów, bardzo skutecznie przewodzi energię. Z tego powodu na przykład via ferraty w czasie burzy stają się śmiertelnie niebezpieczne.
*
Zobacz również:
*
Zasada potwierdzona 1: leżenie na ziemi zwiększa zagrożenie
Leżenie zwiększa powierzchnię kontaktu z ziemią, a więc zwiększa ryzyko porażenia prądem gruntowym. Dodatkowo prąd może wejść jedną częścią ciała i wyjść inną, przechodząc przez serce, co jest najgorszym z możliwych scenariuszy.
W sytuacji bez wyjścia, czyli gdy burza złapie nas pośrodku dużego płaskiego obszaru, bez możliwości znalezienia jakiegokolwiek schronienia, kucanie zmniejsza szansę bycia najwyższym punktem. W takiej ekstremalnej sytuacji jest to nadal jedyne sensowne wyjście. Należy je jednak traktować wyłącznie jako rozwiązanie awaryjne.
Potwierdzają to publikacje naukowe PubMed, których autorzy równocześnie kładą nacisk na podstawowy fakt:
Większość porad skupia się na reakcji wtedy, gdy jest już za późno. Najważniejsze jest wcześniejsze przewidywanie zagrożenia, a nie pozycja awaryjna.
Zasada potwierdzona 2: stanie pod drzewem może być gorsze niż stanie na otwartej przestrzeni
To prawda, że piorun zwykle trafia najwyższy obiekt. Drzewa są zazwyczaj znacznie wyższe od ludzi.
Jak pokazują statystyki, bezpośrednie trafienia odpowiadają tylko za 3–5% obrażeń wśród ludzi, a aż do 50% obrażeń powoduje prąd rozchodzący się po ziemi, po trafieniu pobliskiego obiektu. Mechanizm działania jest prosty: piorun trafia drzewo, energia przechodzi przez pień do ziemi, a następnie prąd przez grunt przechodzi przez człowieka stojącego obok.
Oczywiście niezłym schronieniem podczas burzy jest większa grupa drzew (najlepiej las na dużym obszarze), drzew o podobnej wysokości.
Zasada potwierdzona 3: namiot nie chroni przed piorunem
Eksperci nadal są zgodni, że namiot nie daje żadnej ochrony. Bezpieczne są tylko dwa miejsca:
- prawdziwy budynek (nie szałas, chatka, ruiny),
- pojazd z metalowym dachem.
W ciągu ostatnich 20 lat w USA więcej osób zginęło od pioruna podczas przebywania w namiocie niż podczas wędrówki.
Z tego powodu namiot należy rozbijać tam, gdzie można byłoby bezpiecznie stać podczas burzy:
- poniżej granicy lasu,
- z dala od grani,
- pomiędzy skupiskami drzew o podobnej wysokości.
Zasada potwierdzona 4: jaskinie i skalne przewieszki to zły pomysł
Mechanizm: jeśli wyładowanie porusza się wzdłuż ściany skalnej i napotka wejście do jaskini, może „przeskoczyć” na człowieka zamiast kontynuować drogę po skale.
Wniosek: schowanie się przed deszczem w jaskini czy nyży skalnej może zwiększyć ryzyko porażenia.
„Gorączka podszczytowa” i ważna uwaga na koniec
Należy zauważyć, że w dzisiejszych czasach nie istnieje już coś takiego jak „przypadkowe złapanie przez burzę”. Współczesne prognozy pogody są dość dokładne i wystarczy ich nie ignorować, aby dość skutecznie unikać burz. Większość sytuacji zagrożenia wynika z błędów planowania. A do tego dochodzi problem „gorączki podszczytowej”.
Chodzi o to, że wiele osób, widząc szczyt na wyciągnięcie ręki, ignoruje widok zbliżającej się burzy. Pojawiają się myśli: muszę wejść, już niedaleko, może przejdzie bokiem. Obsesja zdobycia celu prowadzi do złych decyzji, których konsekwencje mogą być tragiczne w skutkach.
Życzymy rozsądku i bezpiecznych przygód przez całe lato!
Źródła: Backpacker, Lightning Safety Council, National Severe Storms Laboratory, National Outdoor Leadership School. PubMed
